Kur flasim për diasporën shqiptare, shpesh imagjinojmë të rinjtë që largohen për studime ose punë. Por të dhënat e viteve të fundit tregojnë një realitet më kompleks: diaspora shqiptare po ndryshon dhe po plaket.
Brezi i parë i emigrantëve që u larguan në fillim të viteve 1990 tashmë po i afrohet moshës së pensionit. Shumë prej tyre kanë kaluar më shumë se gjysmën e jetës jashtë Shqipërisë, kanë krijuar familje, karriera dhe rrjete sociale në vendet pritëse.
Ndërkohë, është rritur ndjeshëm numri i fëmijëve të lindur jashtë Shqipërisë nga prindër shqiptarë. Kjo gjeneratë e re ka një lidhje të ndryshme me vendin e origjinës. Shumë prej tyre flasin shqip, vizitojnë Shqipërinë gjatë pushimeve dhe ruajnë traditat familjare, por identiteti i tyre formohet kryesisht në vendet ku jetojnë.
Kjo situatë krijon sfida dhe mundësi të reja. Nga njëra anë, ekziston rreziku që lidhjet me Shqipërinë të dobësohen me kalimin e brezave. Nga ana tjetër, brezat e rinj të diasporës përfaqësojnë një potencial të jashtëzakonshëm për bashkëpunim në fushat e arsimit, teknologjisë, biznesit dhe kulturës.
Plakja e diasporës sjell gjithashtu pyetje të rëndësishme për të ardhmen. A do të zgjedhin emigrantët e viteve ’90 të rikthehen në Shqipëri pas daljes në pension? A do të investojnë në vendlindje? Si mund të mbahen të lidhur me Shqipërinë fëmijët dhe nipërit e tyre?
Për t’iu përgjigjur këtyre pyetjeve, nevojiten politika që forcojnë marrëdhëniet afatgjata me diasporën. Programet kulturore, mësimi i gjuhës shqipe, aktivitetet rinore dhe iniciativat ekonomike mund të ndihmojnë në ruajtjen e lidhjeve ndërmjet brezave.
Diaspora shqiptare nuk është më vetëm historia e largimit. Ajo është historia e një komuniteti global që po evoluon, po transformohet dhe po krijon një identitet të ri mes dy realiteteve. Kuptimi i këtyre ndryshimeve është thelbësor për të ndërtuar marrëdhënie më të forta dhe më të qëndrueshme mes Shqipërisë dhe diasporës së saj në dekadat e ardhshme.
